Als je stopt met je eenmanszaak, moet je over de zogenoemde stakingswinst belasting betalen. Stakingswinst is het verschil tussen de waarde van je onderneming op het moment van staken en de fiscale boekwaarde van je bezittingen. Simpel gezegd: de winst die je maakt op het moment dat je je zaak beëindigt of overdraagt. Die winst tel je op bij je inkomen in box 1, wat flink kan oplopen.
Wat valt er onder stakingswinst bij een eenmanszaak?
De stakingswinst bestaat uit meerdere onderdelen. De Belastingdienst rekent de volgende zaken daartoe:
- Stille reserves: het verschil tussen de werkelijke waarde en de boekwaarde van je bedrijfsmiddelen. Denk aan een machine die je voor weinig op de balans hebt staan, maar in werkelijkheid veel meer waard is.
- Goodwill: de waarde van je klantenkring, je naam of je netwerk. Dit is een opgebouwde meerwaarde die je bij verkoop realiseert.
- Fiscale reserves: denk aan een herinvesteringsreserve of een oudedagsreserve (FOR) die je hebt opgebouwd. Deze vallen vrij bij staking en worden als winst belast.
- Terugname van kosten: als je eerder kosten hebt afgetrokken die bij staking terugkomen, zoals een gedeeltelijke terugbetaling.
Heb je bedrijfsmiddelen privé gehouden die toch zakelijk werden gebruikt? Dan kan bij staking ook een deel van de waarde meespelen. Het is daarom verstandig om voor je stopt goed in kaart te brengen wat er allemaal op je balans staat en wat de werkelijke waarden zijn.
Hoe bereken je de stakingswinst van je eenmanszaak?
De berekening is in principe eenvoudig, maar de details maken het lastiger. Je neemt de opbrengst die je ontvangt bij staking (verkoopprijs, of de waarde in het economisch verkeer als je niet verkoopt) en trekt daar de fiscale boekwaarde van af. Het verschil is de stakingswinst.
Rekenvoorbeeld: Stel, je verkoopt je eenmanszaak voor 80.000 euro. De boekwaarde van je activa (min passiva) staat op 20.000 euro. Dan is je stakingswinst 60.000 euro. Die 60.000 euro wordt bij je belastbaar inkomen in box 1 geteld.
Stop je zonder verkoop, dan geldt de waarde in het economisch verkeer op het moment van staken als uitgangspunt. Die waarde moet je dus zelf onderbouwen, bijvoorbeeld met een taxatie of een berekening op basis van vergelijkbare bedrijven.
De stakingsaftrek: minder belasting over je stakingswinst
Gelukkig is er een aftrekpost die de belastingdruk verlaagt: de stakingsaftrek. In 2024 bedraagt deze aftrek maximaal 3.630 euro (dit bedrag staat vast in de wet en wordt niet jaarlijks geïndexeerd). Je mag de stakingsaftrek maar één keer in je leven gebruiken, ook als je meerdere keren een onderneming staakt. Heb je de aftrek al eerder gebruikt bij een eerdere staking, dan heb je er geen recht meer op.
Naast de stakingsaftrek kun je de stakingswinst in sommige gevallen omzetten in een lijfrente. Daarmee stel je de belastingbetaling uit: je trekt de storting nu af en betaalt later belasting over de lijfrente-uitkeringen. Dit is interessant als je verwacht dat je inkomen na pensionering lager is dan nu. De Belastingdienst stelt hier wel voorwaarden aan, zoals leeftijd, arbeidsongeschiktheid of de omvang van de onderneming.
Wanneer is er sprake van staking?
Je staakt je eenmanszaak niet alleen als je de zaak verkoopt. Ook in de volgende situaties is er fiscaal gezien sprake van staking:
- Je stopt volledig met je activiteiten.
- Je brengt je eenmanszaak in een bv of vof in.
- Je overlijdt (de erfgenamen worden dan geacht de onderneming te staken, tenzij ze de zaak voortzetten).
- Je staakt een deel van je onderneming, bijvoorbeeld één tak van je bedrijf.
Gedeeltelijke staking is een aandachtspunt: je hoeft niet je hele bedrijf te stoppen om stakingswinst te realiseren. Als je een deel van je activiteiten afbouwt of verkoopt, kan ook dat al belastbaar zijn.
Wat betaal je aan belasting over stakingswinst?
De stakingswinst wordt belast als inkomen in box 1. Dat betekent dat het tarief kan oplopen tot de hoogste schijf van de inkomstenbelasting. In 2024 is dat tarief 49,5% boven een inkomen van circa 75.518 euro. De stakingswinst telt op bij je reguliere inkomen van dat jaar. Als je dat jaar ook nog andere inkomsten hebt, kan een groot deel van de stakingswinst dus zwaar belast worden.
Tip: als je kunt kiezen wanneer je staakt (bijvoorbeeld vlak voor of na de jaarwisseling), loont het de moeite om te kijken in welk jaar je totale inkomen het laagst is. Dat kan de belastingdruk merkbaar verlagen.
Veelgemaakte fouten bij staking van een eenmanszaak
Een veel voorkomende fout is dat ondernemers de goodwill onderschatten of vergeten te waarderen. Ze denken dat ze “niks” verkopen, maar de Belastingdienst kan toch een waarde toekennen aan de opgebouwde klantenkring of handelsnaam. Ook de opgebouwde oudedagsreserve (FOR) wordt regelmatig over het hoofd gezien: die valt volledig vrij bij staking en verhoogt de stakingswinst direct.
Een andere valkuil is het niet tijdig raadplegen van een belastingadviseur. De keuze voor een lijfrente of het moment van staking kan duizenden euro’s verschil maken. Zeker bij een grotere onderneming of bij aanwezige goodwill is professioneel advies geen overbodige luxe.
Stakingswinst bij een eenmanszaak is bijna altijd onvermijdelijk als je stopt, maar de hoogte en de belastingdruk zijn wel degelijk te beïnvloeden. Breng tijdig in kaart wat je onderneming waard is, maak gebruik van de stakingsaftrek en bekijk of een lijfrente-storting voor jou voordelig uitpakt. De Belastingdienst heeft op zijn website een rekenhulp beschikbaar die je helpt bij de berekening.
