Een erfenis is iets wat veel mensen op een bepaald moment in hun leven tegenkomen. Soms verwacht, soms als een verrassing. Iemand overlijdt en laat bezittingen, geld of schulden achter. Wat er dan precies gebeurt, is voor veel mensen onduidelijk. Wie krijgt wat? Moet je belasting betalen? En wat als er een testament is? Dit zijn vragen die bij veel nabestaanden leven, soms op een moment waarop ze al genoeg verdriet hebben.
Wie erft er als er geen testament is
Wanneer iemand overlijdt zonder testament, bepaalt de wet wie de nalatenschap ontvangt. Dit heet het wettelijk erfrecht. In Nederland geldt dan een vaste volgorde. Als eerste komen de partner en de kinderen in aanmerking. Zij erven in gelijke delen. Zijn er geen kinderen en geen partner, dan gaan de bezittingen naar de ouders en broers of zussen. Pas als ook die er niet meer zijn, komen verdere familieleden aan de beurt. Het is goed om te weten dat een ongehuwde partner zonder geregistreerd partnerschap in deze situatie niets erft, tenzij er een testament is opgesteld. Dat verrast mensen nog weleens.
Het kindsdeel en de rechten van kinderen
Elk kind heeft recht op een deel van de nalatenschap van zijn of haar ouder. Dit deel heet het kindsdeel. De hoogte hangt af van het aantal kinderen en of er een partner is. Bij een algehele gemeenschap van goederen tel je eerst alle bezittingen en schulden bij elkaar op. Daarna deel je dat door twee, want de helft is van de langstlevende partner. De andere helft is de nalatenschap. Dat bedrag deel je vervolgens door het aantal erfgenamen. Stel dat er een partner en twee kinderen zijn, dan heeft ieder recht op een derde deel. Kinderen kunnen dit deel in veel gevallen niet direct opeisen als er nog een langstlevende ouder is. Zij krijgen dan een vordering, die pas uitbetaald wordt wanneer ook de tweede ouder overlijdt. Toch blijft het kindsdeel wettelijk beschermd, zelfs als een ouder dat in een testament anders heeft geregeld. Dat minimale deel heet de legitieme portie.
Belasting betalen over wat je erft
Wie iets erft, betaalt in Nederland erfbelasting over het ontvangen bedrag. Hoeveel je betaalt, hangt af van je relatie tot de overledene en van de hoogte van het bedrag. Een partner of kind betaalt minder belasting dan een vriend of kennis. Daar staan ook hogere vrijstellingen tegenover. In 2024 mag een kind ruim 23.000 euro belastingvrij ontvangen. Een partner mag zelfs meer dan 700.000 euro ontvangen zonder belasting te betalen. Boven die bedragen gelden tarieven die oplopen. Hoe verder je van de overledene afstaat, hoe hoger het percentage. Het is verstandig om hier op tijd bij stil te staan, zeker als je weet dat je in de toekomst iets zult ontvangen of nalaten.
Wat een testament verandert aan de verdeling
Met een testament kan iemand vastleggen wie wat krijgt na zijn of haar overlijden. Dat geeft vrijheid, maar kent ook grenzen. Je kunt iemand anders aanwijzen als erfgenaam, geld nalaten aan een goed doel of bepaalde bezittingen aan specifieke mensen geven. Tegelijk kun je kinderen niet volledig onterven. Zij houden altijd recht op hun legitieme portie, dat is de helft van wat ze wettelijk zouden erven. Een testament moet worden opgesteld bij een notaris en wordt geregistreerd in het Centraal Testamentenregister. Na een overlijden kan de notaris nagaan of er een testament is. Zonder testament geldt de wet, met alle gevolgen van dien. Wil je dat bepaalde mensen goed verzorgd achterblijven of dat je bezittingen naar de juiste personen gaan, dan is een testament een duidelijk hulpmiddel.
Veelgestelde vragen
Wat is de legitieme portie?
De legitieme portie is het minimale deel van een nalatenschap waar een kind altijd recht op heeft. Ook als een ouder het kind heeft onterfd in een testament, behoudt het kind dit recht. De legitieme portie is de helft van wat het kind wettelijk zou hebben gekregen zonder testament. Het kind kan dit bedrag opeisen bij de erfgenamen die wel in het testament staan.
Kun je een erfenis weigeren?
Ja, een erfenis weigeren is mogelijk. Dit heet een erfenis verwerpen. Dat kan slim zijn als de schulden hoger zijn dan de bezittingen. Je kunt ook kiezen voor beneficiaire aanvaarding. Dan aanvaard je de nalatenschap alleen als de bezittingen meer waard zijn dan de schulden. Je moet deze keuze maken bij de rechtbank. Doe je niets, dan kun je onder bepaalde omstandigheden de erfenis toch zuiver hebben aanvaard.
Hoe lang duurt het voordat een erfenis is verdeeld?
Hoe lang de afhandeling duurt, verschilt per situatie. Een eenvoudige nalatenschap kan binnen een paar maanden zijn afgehandeld. Bij grotere nalatenschappen, onroerend goed of meerdere erfgenamen kan het een jaar of langer duren. Een notaris begeleidt dit proces en zorgt voor de juiste documenten, zoals de verklaring van erfrecht.
Wat gebeurt er met de schulden van de overledene?
Schulden maken deel uit van de nalatenschap. Als je de erfenis aanvaardt, ben je in principe ook verantwoordelijk voor de schulden. Zijn de schulden hoger dan de bezittingen, dan is het verstandig om de erfenis te verwerpen of beneficiair te aanvaarden. Op die manier voorkom je dat je met je eigen geld opdraait voor de schulden van de overledene.
